file

Co się bardziej opłaca – prąd czy słońce w produkcji zielonego paliwa?

Najbardziej opłacalny sposób produkcji zielonego paliwa nie sprowadza się do wyboru „prąd czy słońce”. Wodór wytwarzany metodą elektrolizy wymaga prądu także wtedy, gdy zasila go fotowoltaika. Liczy się więc to, ile kosztuje energia dostarczona do elektrolizera i przez jaką część czasu jest dostępna. Własna instalacja słoneczna może obniżyć koszt energii, ale prąd pobierany wyłącznie z niej oznacza zwykle mniej godzin pracy urządzenia. Zasilanie z sieci może zapewnić większą ciągłość produkcji, lecz samo w sobie nie gwarantuje, że powstający wodór będzie zielony.

Co właściwie porównujemy: energię słoneczną czy prąd z sieci?

W praktyce chodzi o dwa sposoby zasilania elektrolizera. Pierwszy polega na wykorzystaniu energii z instalacji fotowoltaicznej, na przykład zbudowanej na potrzeby zakładu produkującego wodór. Drugi to pobór energii z sieci. Możliwe jest również połączenie obu rozwiązań.

Elektrolizer wykorzystuje energię elektryczną do rozdzielenia wody na wodór i tlen. Otrzymany wodór może służyć jako paliwo lub surowiec do wytwarzania innych paliw. Żeby mówić o zielonym wodorze, trzeba jednak zwrócić uwagę na pochodzenie prądu: zgodnie z definicją przywoływaną przez Międzynarodową Agencję Energii Odnawialnej (IRENA) elektroliza powinna być zasilana energią odnawialną.

To ważne rozróżnienie. Tani prąd pobrany z sieci może zmniejszyć wydatek na energię, ale nie wystarczy, by automatycznie uznać produkt za odnawialny. Z kolei zasilanie instalacji bezpośrednio z fotowoltaiki daje czytelny związek między źródłem energii a produkcją wodoru, choć nie przesądza jeszcze o opłacalności przedsięwzięcia.

Kiedy słońce może się bardziej opłacać?

Fotowoltaika ma największy atut tam, gdzie można uzyskać tanią energię i wykorzystać ją na miejscu. Elektrolizer zużywa dużo prądu, dlatego jego cena silnie wpływa na koszt wytworzenia kilograma wodoru. Według danych Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA) koszt energii elektrycznej z fotowoltaiki w 2024 r. mieścił się, zależnie od warunków projektu, w przedziale 20–110 USD/MWh. Tak duża rozpiętość pokazuje, dlaczego nie da się wskazać jednej ceny „prądu ze słońca” właściwej dla każdego zakładu.

Porównując własne źródło słoneczne z zakupem energii, nie należy jednak zestawiać samej ceny paneli ze stawką widoczną na rachunku. Znaczenie ma całkowity koszt dostarczenia energii do elektrolizera: budowa instalacji, jej finansowanie i utrzymanie, potrzebna infrastruktura oraz ewentualne koszty przyłączenia, magazynowania lub bilansowania produkcji. Przy poborze z sieci również trzeba uwzględnić więcej niż cenę samej energii, w tym warunki jej dostawy i opłaty związane z korzystaniem z sieci.

Jeżeli energia z fotowoltaiki jest dostatecznie tania, oszczędność na zasilaniu może przeważyć nad skutkami krótszej pracy elektrolizera. Taki wynik zależy jednak od lokalizacji, wielkości instalacji i sposobu jej wykorzystania. Niska cena pojedynczej megawatogodziny nie jest jeszcze dowodem na niski koszt gotowego paliwa.

Dlaczego tani prąd ze słońca nie zawsze daje tani wodór?

Fotowoltaika produkuje energię nierównomiernie: jej uzysk zmienia się w ciągu dnia i zależy od pogody oraz pory roku. Elektrolizer zasilany wyłącznie z takiego źródła pracuje więc inaczej niż urządzenie mające zapewnione stabilniejsze dostawy prądu. W założeniach IEA współczynnik wykorzystania mocy fotowoltaiki wynosi 12–35%. Nie oznacza to, że każdy elektrolizer słoneczny będzie pracował dokładnie przez taką część czasu, ale dobrze pokazuje ograniczenie wynikające z dostępności źródła energii.

Ma to bezpośredni skutek ekonomiczny. Elektrolizer trzeba kupić i zainstalować niezależnie od tego, czy produkuje wodór przez większą, czy mniejszą część roku. Gdy godzin pracy jest mniej, koszt inwestycji rozkłada się na mniejszą ilość paliwa. Można więc płacić mniej za prąd, a mimo to otrzymać droższy kilogram wodoru.

Skala wydatku na urządzenie nie jest marginalna. IEA podaje, że w 2024 r. koszt instalacji elektrolizera produkowanego i montowanego poza Chinami wynosił 2 000–2 600 USD na kilowat mocy. Ponad połowę całkowitego kosztu zainstalowanej jednostki mogą stanowić prace projektowe, zakupy, wykonawstwo i rezerwy kosztowe, zależne od miejsca realizacji. Dlatego sama poprawa ceny urządzenia lub energii nie musi przesądzać o wyniku całego projektu.

Kiedy korzystniejsze jest zasilanie z sieci?

Prąd z sieci daje możliwość zasilania elektrolizera także wtedy, gdy lokalna instalacja fotowoltaiczna nie produkuje energii. Dzięki temu urządzenie może pracować dłużej, a poniesiony wydatek inwestycyjny przypada na większą ilość wytworzonego wodoru. Jeżeli energia kupowana na potrzeby zakładu jest odpowiednio tania, taki wariant może być ekonomicznie lepszy od zasilania wyłącznie ze słońca.

Trzeba przy tym oddzielić opłacalność od odnawialnego charakteru paliwa. Pobór energii z sieci nie mówi sam przez się, z jakiego źródła ta energia pochodzi. Projekt, który ma wytwarzać zielony wodór, musi uwzględniać sposób zapewnienia energii odnawialnej oraz warunki, od których zależy uznanie produktu za odnawialny. Najtańszy dostępny prąd nie zawsze będzie odpowiedni do osiągnięcia tego celu.

Cena energii sieciowej może się też zmieniać, a warunki przyłączenia i dostawy wpływają na całkowity rachunek. Porównanie powinno zatem dotyczyć kosztu i dostępności prądu przez cały planowany czas pracy zakładu, nie tylko atrakcyjnej stawki obowiązującej w wybranych godzinach.

Czy połączenie fotowoltaiki z innymi źródłami ma sens?

Wybór nie musi być zero-jedynkowy. Elektrolizer może korzystać z fotowoltaiki, a w okresach jej mniejszej produkcji z innego źródła odnawialnego lub z energii dostarczanej przez sieć. Taki układ może zwiększyć liczbę godzin pracy i ograniczyć sytuacje, w których kosztowne urządzenie pozostaje bezczynne. Nie oznacza to jednak automatycznie niższego kosztu: trzeba zapłacić za dodatkową infrastrukturę i dostawy energii, a także sprawdzić zasady dotyczące pochodzenia prądu.

Podobnie jest z magazynowaniem energii. Pozwala ono przesunąć część energii słonecznej na godziny, w których fotowoltaika nie zasila bezpośrednio elektrolizera, ale wymaga dodatkowej inwestycji. Decyzja, czy to się opłaca, zależy od tego, jak bardzo magazyn poprawi wykorzystanie urządzenia i ile będzie kosztował w danym projekcie.

Najbardziej użyteczne porównanie obejmuje więc trzy rzeczy naraz: koszt energii faktycznie dostarczonej do elektrolizera, przewidywaną ilość wodoru produkowaną przy danym sposobie zasilania oraz koszt całej instalacji. Dopiero takie zestawienie pozwala ocenić, czy warto inwestować we własną fotowoltaikę, kupować energię, czy łączyć źródła.

Co mówią dane o koszcie zielonego wodoru?

Według danych przytaczanych przez IRENA koszt zielonego wodoru w 2023 r. wynosił 4,5–12 USD/kg, a w wielu krajach był około czterokrotnie wyższy niż koszt wodoru szarego, produkowanego z paliw kopalnych. To pokazuje, że nawet dostęp do odnawialnego prądu nie usuwa całego problemu kosztowego: liczą się również wydatki na elektrolizer, finansowanie i wykorzystanie instalacji.

Różnice między projektami dobrze ilustrują dane z pierwszej aukcji Europejskiego Banku Wodoru, przywołane przez IRENA. Szacowany jednostkowy koszt produkcji wodoru w uczestniczących projektach mieścił się między 6,2 USD/kg w Grecji a 14,2 USD/kg w Polsce. Polska wartość jest punktem odniesienia dla konkretnego projektu objętego aukcją, a nie ceną, którą należy przypisywać każdej krajowej instalacji.

IEA wskazuje zarazem, że w wybranych regionach o korzystnych warunkach dla energii odnawialnej koszt produkcji wodoru może w jej scenariuszu spaść do 2–4 USD/kg. Nie jest to prognoza dla każdego kraju. Agencja przewiduje zmniejszanie się różnicy kosztowej między wodorem niskoemisyjnym a produkowanym z paliw kopalnych do 2030 r., ale obecnie ta pierwsza droga pozostaje droższa.

Z punktu widzenia inwestora odpowiedź brzmi zatem: słońce opłaca się bardziej wtedy, gdy oszczędność na odnawialnym prądzie przewyższa koszt rzadszej pracy elektrolizera. Jeśli dzięki odpowiednio pozyskiwanej energii z sieci urządzenie może pracować znacznie dłużej, rachunek może przemawiać za takim zasilaniem lub za połączeniem źródeł. Rozstrzygnięcie wymaga policzenia kosztu jednego kilograma zielonego wodoru w lokalnych warunkach, a nie porównania samych cen prądu.

Przeczytaj również:

Podziel się

FacebookXPinterest